Kýsmen ya da tamamen dýþkýyla beslenen bok böceði 'dünyanýn en güçlü böceði' unvanýný kazandý.
Londra Üniversitesi’nden bilim adamlarýnýn aylarca süren deneyleri sonrasý bok böceðinin alt türlerinden olan “Onthophagus taurus” kendi vücut aðýrlýðýnýn 1141 kat fazlasýný çekebilmesi nedeniyle bu unvana layýk görüldü.
Bu, ortalama aðýrlýkta bir insanýn tamamen dolu çift katlý 6 tane otobüsü çekebilmesine denk bir kuvvet. Araþtýrmacýlara göre, diþi bok böcekleri dýþkýnýn altýna kazdýklarý tünelde erkeklerle çiftleþiyor. Erkek bok böcekleri eðer tünelde bir rakip çýkarsa onunla dövüþüyor.
[ AFP ].
Bu türlerin büyük çoðunluðu, kýn kanatlýlar (Coleopter takýmýnda sýnýflanan Scarabaeidaefamilyasýnýn alt familyalarýnda Scarabaeinae ve Aphodiinae'nin üyesidir. Özellikle Scarabaeinae alt familyasýnýn tek baþýna içerdiði 5.000'den fazla türün büyük çoðunluðu hemen tamamen dýþkýyla beslenir ve bu yüzden de bu alt familya için zaman zaman "asýl bok böcekleri" terimi de kullanýlýr. Ancak, kýn kanatlýlarýn diðer bir familyasý olan Geotrupidae de dýþkýyla beslenen ve "toprak kazan bok böcekleri" olarak anýlan türler içermektedir.[Dung beetle. Ýngilizce Wikipedia. Sürüm: 21 Þubat 2007 .]
Özellikleri
Bok böcekleri sert kabuklu böceklerdendir ve bir çoðu parlak metalik renklerde ve 5-60 mm büyüklüðündedir. Bu böcek, küre imal edebilen tek böcektir. 30 adet parmaða sahiptir. Ön ayaklarýnýn yardýmýyla dýþkýdan iri bir küre yapar, bu kürenin içine yumurtalarýný aþýlar ve küreyi baþý hep doðuya dönük olarak, arka ayaklarýyla yuvasýna itip gömer. Yirmidört gün sonra yavrularý belirmeye baþlayýnca, küreyi topraktan çýkarýp suya götürür. Küre suda eridiði zaman da yavrular serbest kalýr.
Beslenme
Otçul ve hepçil hayvanlar tarafýndan boþaltýlan gübreyi yerler. Birçoklarý ayrýca, mantarlar, çürüyen yapraklar ve meyvelerlede beslenir.
Daðýlým
Birçok farklý habitatta yaþarlar, çöl, tarlalar, orman, ve otlaklar buna dahildir. Aþýrý derecede soðuk veya kuru havayý sevemezler. Antartika hariç bütün kýtalarda görülürler.
Baþkalaþým görülür.
Ekoloji ve davranýþ
Bok böceði türlerinin sýklýkla oldukça özgün ekolojik gereksinimleri vardýr. Örneðin, Aphoniidae alt familyasýnýn üyeleri olan Dialytes türleri ve Aphotaenius carolinus geyikdýþkýsýný geri dönüþtürmek üzere özelleþmiþtir. Bir örneðinin Scarabaeinae alt familyasýndanCanthon pilularius olduðu ve "yuvarlayýcý böcekler" olarak anýlan bir grup bok böceði ise dýþký kümesinden ayýrdýðý bir parça dýþkýyý top haline getirip, o küme üzerine gerçekleþebilecek olasý bir mücadeleden yuvarlayarak uzaklaþtýrýr. Yine Scarabaeinae alt familyasýnýn üyesi olanCopris fricator, Phanaeus vindex, Onthophagus hecate ve Onthophagus cribricollis türleri ise dýþký topunu dýþký kümesinin altýnda oluþturur. Kimi bok böcekleri ise omurgalýlarýn yuvalarýnda yaþar. Çoðunluðunu bok böceklerinin oluþturduðu bu alt familyalarda, beslenmeleri farklý olan türler de bulunur. Örneðin, Onthophagus striatulus (Scarabaeinae)mantarlarla beslenir.[Ratcliffe, B. C.; Jameson, M. L. (2005). Scarabaeidae (Latreille, 1802) -Scarab beetles - Ecology bölümü. Generic Guide to New World Scarab Beetles (editörler: Ratcliffe, B. C. ve Jameson, M. L.). Eriþim: 25 Þubat 2007.]
Kültürde
Bok böcekleri (Skarabe) eski Mýsýr’daki en yaygýn sembollerden biridir. Mýsýr geleneðinde farklý baðlamlarda, üç deðiþik anlamda kullanýlmýþ olan sembolün simgelediði anlamlar þöyle açýklanýr:
- Ra’nýn “khepre” þeklini temsil eden kullanýmlarýnda kozmik evrenin meydana getiriliþini simgeler. Bu böceðin üreme biçimi, kendi kendini doðuran, daha doðrusu kendi kendinin nedeni olan yaratýcý güç “Phtha”nýn evrendeki kozmik nesneleri þekillendirerek oluþturmasýný temsil eder. Burada söz konusu olan güç, yoktan var eden deðil, “var edilen”i biçimlendiren bir güçtür. Mýsýr’ýn hiyeroglif yazýsýnda “olmak”, daha doðrusu “verilen biçimi alarak varlýk haline dönüþmek” anlamýna gelen “hpr” ya da “kheper” fiili ayaklarý açýk bir skarabe ile yazýlýr. Ýlah Khepra’nýn adý da bu fiilden türemiþtir.
- Güneþ ile birlikte kullanýmlarýnda, Güneþ sistemi’nin kendisine yaþam veren, kendisini yöneten Sirius Sistemi ile iliþkisini simgeler. Böceðin yumurtalarýný koyduðu ve itme gücüyle yuvarladýðý küre, kozmozda bir güçle yuvarlanýp giden bir ateþ küresi olan ve tohumlarýný Sirius’ten alan Güneþ’i simgeler.http://tr.wikipedia.org/wiki/Nommo%27nun_gemisi Sembolün bu anlamdaki kullanýmýnda, sembole genellikle Güneþ’i simgeleyen bir diskin eþlik ettiði görülür.
- Ölüm ve ölüm-ötesi konularýyla ilgili olarak kullanýmýnda ise reenkarnasyonu simgelemek üzere kullanýlýrdý. Bununla birlikte skarabenin eski Mýsýr’da ayný zamanda bir tür muska olarak da kullanýldýðý bilinmektedir.
Kadim Mýsýr'ýn týlsýmsal böceði
Kadim Mýsýr'ýn bu kutsal böceði, günümüz dünyasýnýn bile en geçerli týlsýmlarýndan biridir. Kadim Mýsýrlýlar onun yaratýlýþ, erkekliðin tartýþýlmaz gücü, üreme, bilgelik, reankarnasyon, ölümsüzlük ve yenilenmeyle özdeþleþtirmiþlerdir. Bokböceði týlsýmý hemen hemen dört bin yýllýk bir faal yaþam süresi gösteren ve dünyadaki týlsýmlarýn içinde en uzun bir geçmiþe sahip olanýdýr. Bugün bokböceði simgeli yüzük, küpe ve broþlar uður olarak hala kullanýlmaktadýr.
