BADEM  AÐAÇLARINA  SELAM

Çocukluðumda çok sýk olmasa da babamýn köyüne giderdik. Gördes’in güzel bir köyüydü. Çevresi ormanlarla doluydu. Tarlalarý da meyve aðaçlarýyla ormana dönüþmüþtü. Baþta kiraz olmak üzere; elma, erik, ceviz, badem, armut, þeftali, incir, zeytin, muþmula, kestane gibi her çeþit meyve aðcýyla karþýlþabilirsiniz. Ormanlarýnda da çok çeþit aðaç bulunur. Köylüler genel olarak aðaç deyince çamý, meyvelerden de kirazý önde tutarlar. Çocukluðu ve ilk gençliði oralarda geçen babam da benzer görüþtedir. Babamýn aðaçlar konusunda oldukça deðiþik görüþleri vardýr. Aðaçlarý insanlar gibi görür. Onlarýn birbirleriyle konuþtuklarýný, kavgadan savaþa toplumsal olaylarýn içinde olduklarýný söyler. Bizleri de onlardan biri sayar.

Köye gittiðimizde en çok gittiðimiz yerler babaannemin yakýnlardaki tarlalarý olurdu. Köye yakýn bir tarladaki deðiþik aðaçlar dikkatimi çekerdi. Kesilmiþ bir kütüðün çevresinde yeni yetiþen yeni yetme aðaççýklar. Kesik kütükler her yýl çoðalýrlardý. Babam açýkladý: Badem aðaçlarýymýþ bunlar. Kolay ürerlermiþ. Bu nedenle, babaannem onlarý kestirir odun yaparmýþ. Yetiþenlerin ve meyva verenlerin ürünlerini de satarmýþ. Her yýl bize getirdiði bademler de  iþte o aðaçlarýn ürünleriymiþ. Bu bilgilerden sonra kesik badem aðaçlarý için çok üzüldüm. Babam beni teselli etti. Meðerse yediklerimizin çoðu analarýný,babalarýný, kardeþlerini bile tanýmadan birilerinin sofrasýna konulurmuþ. Onlarýn yaþam planlarý böyle yazýlýp çizilmiþ. Hayvanlara, kurda kuþa yem olanlar, çürüyüp gidenler pek çok olurmuþ. Ana babalarý odun  olup yakýlanlar da pek çokmuþ. Bunlarý duydukça, aðaçlara karþý sevgim arttý. Babamýn duygularýný zaman zaman yadýrgadým ama yýllar geçtikçe ben de o duygulara kapýlýyorum galiba. Aðaçlara bakýþým, onlarla dost olmaya inancým geliþti. Hayvanlara, böceklere bakýþým deðiþti.

Badem aðacý için ansiklobedileri, ilgili siteleri karýþtýrmaya baþladým. Ýlginç bir dünyaya adým attýðýmý gördüm. Badem ailesi çok renkliymiþ.Gülgiller soyundan gelirmiþ. Þeftali,kiraz, erik ayni soydandýr.Bademler ilk çiçek açan meyvedir. Yapraklardan önce çiçek açarmýþ. Çok eski tarihlere uzanan bir yaþam öyküsü karþýma çýktý. Anavatanýnýn  Orta Asya ve Çin olduðunu, özellikle Akdeniz çevresini yurt tuttuðunu öðrendim. Odun olarak sert ve ýsýtýcý olduðunu babaannem sölemiþti. Besin olarak da çok deðerli olduðunu saðlýk uzmanlarý söylüyor. Vitamin ve madensel tuzlar açýsýndan zengindir. Ambalajý bir mühendislik harikasýdýr. Çok sert kabuklu olanlar asýrlarca tazeliðini korur. Mýsýr’da Tutankhamon’un mezarýnda on dört yüzyýllýk taptaze bademler çýkmýþtýr. Evren’in kendileri için yaratýldýðýna inanan egoist insanoðlu, bu mühendislik harikasýnýn da  kendileri için düþünüldüðünü sanýr. Oysa asýl amaç, badem soyunun kötü koþullarda bile sürmesidir.

Ülkemizde  badem üretimi önemsenmektedir. 2 000’lerde sonra üretim alaný 20 000 hektarý, üretim 60 000 ton kadardýr. En fazla üretim Akdeniz bölgesinde (25 000 ton) sonra da Ege +Marmara,   Ýç Anadolu, Doðu ve Güneydoðu bölgelerinde (10 000 tonar) kadardýr. Ýller düzeyinde Ýçel, Muðla, Antalya  baþta gelir. Dünya üretimi ise birbuçuk  milyon  ton kadardýr. Bizim bademleri küçük diye beðenmeyenler için ABD’den 20 000  ton kadar iri badem alýnmaktadýr. Biz de ona yakýn badem satýyoruz.

Bademler iç tüketimde ilaç, boya, yað ,besin üretiminde tüketilmektedir. Besin olarak,çerez, badem þekeri, badem ezmesi,

Olarak tüketilir.

Bademin çok sevilen bir çerez olmasý, halk bilimi (Folklör) alanýnda mani, türkü, þiir ,benzetme, deyim  alanlarýnda da etkili olmuþtur. Badem göz (Ýri göz), badem içi gibi (Çok tatlý), badem býyýk (Üst dudaða smetrik iki badem gibi yayýlan býyýk).             

Üç mani örneði de sunalým:

Baharýn habercisi/ Çerezin deðerlisi/Aðýzlara tad olur/ Çok deðil bir ikisi

Çaðalasý sütlüsü /Sofralarýn bir süsü /Yüzyýllarca dayanýr/Çok sert kabuklusu

Gümüþ tabakta badem/Bademler acý neden/ Acý bademçokdeðil/Yarim verirse elden

Ýlkbahar bademlerin muþtusuyla gelir. Pembe beyaz badem çiçekleri  kýþýn kirini pasýný temizler.Bereketin temsilcisi olur badem çiçekleri. Gelin Aziz Nesin’in güzel þiiriyle “Hoþ geldin” diyelim bahara:

ARKADAÞIM BADEM AÐAC

Sen aðaçlarýn aptalý 

Ben insanlarýn 

Seni kandýrýr havalar 

Beni sevdalar

Bir ýlýman hava esmeye görsün

Düþünmeden gelecek karakýþ.. 

Açarsýn çiçeklerini .. 

Bense hayra yorarým gördüðüm düþü... 

Bir güler yüz bir tatlý söz.. 

Açarým yüreðimi hemen 

Yemiþe durmadan çarpar seni karayel 

Beni karasevda 

Hem de bilerek kandýrýldýðýmýzý 

Kaçýncý kez baðlanmýþýz bir olmaza 

Koo desinler bize þaþkýn 

Sonu gelmesede hiç bir aþkýn 

Açalým yinede çiçeklerimizi 

Senden yanayým arkadaþým 

Havaný bulunca aç çiçeklerini 

Nasýl açýyorsam yüreðimi 

Belki bu kez kýþ olmaz 

Bakarsýn sevdan düþ olmaz 

Nasýl vermiþsem kendimi son sevdama 

Vur kendini sen de bu güzel havaya

                                 Aziz NESÝN

Tüm insanlarýmýza badem çiçekleriyle süslenmiþ bir Dünya, badem þekeri gibi tatlý mutlu  günler, badem býyýklardan temizlenmiþ gülen yüzler, badem gözlerin ýþýltýsýný saçan bakýþlar dilerim.