KESTANE KEBAP…

Mesleðim gereði yaþam yerlerinin düzenlemesinde kullanýlabilecek  aksesuvarlarý  satan  yerleri  dolaþýr notlar alýrým. Çok beðendiklerimi satýn aldýðým da olur. Bir kezinde birkaç aðaç aksesuvar aldým. Etiketinde 170 lira olan bir aðaç kesiti de vardý. Ödeme yaparken   170’in  yanlýþ  yazýldýðýný , 1700  olacaðýný söylediler. Hatanýn kendilerinde olduðunu belirterek 170 lira aldýlar. Ben de çok beðendiðim için kendi evimin salonuna, baþ köþeye koydum. Çapý bir metreye yakýn olan dairesel bir yaþlý aðaç kesiti. Ne aðacý olduðunu bilmiyorum, merak da etmedim. Bir gün babam evime geldi ve o kesit ilgisini çekti. “Bu da neyin nesi?..” diye gülerek sordu. Aðacýn öyküsünü anlattým. “Bu çok yaþlý bir kestan aðacý. Bizim koca kestaneyi bunun için kestirdin mi yoksa?..” diye þakalaþtý. Babam aðaçlarý çok sever,   çok iyi de  tanýr. Böylece benim aklýma da bir kestane meraký takýldý. Aðaç aksesuvar görünce kestane aklýma geliyor.

Kestanenin kebabýný, kaynatýlmýþýný, þekerini, yedim.  Asker mektuplarýndaki“Kestane kebap/Acele cevap…”                                                                                                                                                              yada “Kestane kebap/Yemesi sevap…” tekerlemelerini de bilirim. Babaannem bize konuk geldiðinde kendi ürünlerinden getirir. Üç tane yüz yýlkk kestane aðaçlarý olduðunu da biliyorum. Babam mevsimi bitene kadar, kuru yemiþçileri dolaþýr, bulur buluþturur. Orta yaþlara da yaklaþtým  ama öyle  aðacýný  yakýndan  görmedim,  tanýmam.  Bursa  ve  Sapanca yakýnlarýndaki kestane ormanlarýný uzaktan gördüm. Halkýn oralardan kestane toplayabildiðini þaþýrarak duydum. Öykümüzden sonra, sorup soruþturmaya  baþladým. Sizlere de sunacaðým.

Kestane gýda açýsýndan yararlý bir kuru yemiþtir. Potasyum, fosfor, demir, magnezyum, vitaminler açýsýn dan zengindir. Çok pahalý sayýlmaz. Saðlýk açýsýndan önerilen bir gýda çeþididir. Kas güçlendirici, kan dolaþýmýný kolaylaþtýrýcý, hastalýklara karþý koruyucu özellikleri vardýr. Çeþitli yemeklerin,özellikle tatlýlarýn hazýrlanmasýnda kullanýlýr. Kestane tatlýsý, kestane þekeri, kestaneli pasta, kestaneli pilav, kestaneli dolma gibi  birçok yiyecekte adý geçer. Haþlamasý ve kebabý ünlüdür, sevilerek tüketilir. Bursa da özellikle kestane þekeri için  bir  gýda sanayi geliþmiþtir. Çerez olarak da hoþlanýlan bir kuru yemiþtir.

Kolay yetiþen, doða koþullarýna dayanýklý bir aðaçtýr kestane. Çok uzun yýllar yaþar. Geç üretime geldiði gibi bir yanlýþ  görüþ nedeniyle fazla ilgi görmemektedir ülkemizde. Oysa dört beþ yýlda verime gelmektedir. Bu nedenle genç kestane aðaçlarý yaygýn deðildir. Oysa çok uzun yýllar yaþamasý ve verim alýnmasý tercih nedeni olmalýdýr.

Kestane hemen her iklim bölgesinde yetiþir. Doðal oluþumu, Doðu Asya, Güney Avrupa, Kuzey Amerika bölgelerindedir. Ýsa’dan önce yaklaþýk 5000’li yýllarda   Anadolu’dan yayýldýðý söylenir. Çok sayýda anýt sayýlan yaþlý kestane aðacýna rastlanýr. Kütahya’nýn Kumarý Köyü’nde  bin yýllýk olduðu hesaplanan anýt bir kestane aðacý vardýr. Gövde çevresi sekiz, boyu yirmi beþ metreden fazladýr ve günümüzde de yarým tonu aþkýn ürün vermektedir.

Dünya kestane üretimi 500 000 ton kadardýr. Yaklaþýk olarak bu üretimin 110 000 tonu  Çin’de, 110 000 tonu Kore’de, 70 000 ton kadarý Ýtalya’da, bir o kadarý da ülkemizde  gerçekleþmektedir. Türkiye dördüncü üretici

konumundadýr.  En fazla tüketim, Japonya ve Çin’dedir.

Ülkemizin birçok yöresinde kestane üretilmektedir. En çok  üretim  Ege, Karadeniz, Marmara Bölgelerindedir. Yaklaþýk olarak Aydýn’da 20 000, Ýzmir’de 9 000, Kastamonu’da 6000,Sinop’ta 4 000, Balýkesir’de 2500, Bursa,  Manisa,  Zonguldak,  Kütahya  yörelerinde  de  2 000’er ton üretim vardýr. Türkiye, çoðu Arap ülkelerine olmak üzere 10 000 ton kadar dýþsatým yaparak 10 000 dolar gelir elde etmektedir.

Kestane, yiyecek yanýnda kereste olarak da çok deðerlidir. Boyut büyüklüðü ve suya dayanýklýlýðý deðerini oldukça arttýrmaktadýr. Gemi yapýmýnda, büyük boyutlu  kereste gereksiniminde aranýr. Kereste kullanýlan her alanda kullanýlýr.

Kullaným alaný böylesine geniþ, tarihsel ünü çok fazla olan kestane; masallara, öykülere, türkülere konu olmuþ   halkbilime kaynaklýk etmiþtir. Kestaneyi anlatmaya “Kestane kebap/Acele cevap” Ya da“Kestane kebap/ yemesi sevap” tekerlemeleriyle baþlamýþtýk. “Ada yolu kestane/ Dökülür dane dane / Kýzlar yola Dizilmiþ /Alalým birer dane” manisiyle de yeniden anýmsayalým.

Kestane aðaçlarýna olmadýk yerlerde tek baþlarýna doðanýn süsleri olarak rastlanýr. Üzgün ve süzgün olarak yapayalnýz yaþarlar. Görev gereði öðretmen olarak, Kýrþehir’de yapayalnýz yaþayan Mehmet Turan da böyle bir kestane aðacýyla dost olmuþ, onunla özdeþleþmiþ. Uzun  þiiriyle duygularýný  anlatmýþ. Þiirin   bazý  dizeleriyle  Mehmet Turan’ý da, yalnýz kestaneyi de  saygýylarýmýzla selamlayalým:                  

……..

Hey gönül dolu Kestane aðacý

Baþýn dik kalsýn

Hep yýldýzlarý seyret

Baharda filizlenecek yapraklarýný

Seher yelleri okþasýn

Karanlýðý yaran

Tan yerine gülümse

Yaradan’a minnettarlýðýný bildir

Doðan güneþe selam söyle

………

Ah kestane aðacý ah

Ayrýlýyorum duygularým yoðun baðrým ezik

Buðulanýr gözlerimde bir damla gözyaþý ne yazýk

Son bir vedada þu ki artýk

Hoyrat bir balta dallarýný kýrmasýn

Kýyamete kadar yaþa

Yaðmurlu güneþli günlerin bol olsun

                                                  Mehmet Turan

Tüm aðaçlar gibi kestaneler de doðaya dosttur, insanlara dosttur.Dostluðun ve dostlarýn deðerini bilmek,doðanýn üyeleri olmanýn gereðidir. Dost olalým, dost kalalým.

                                                      Iþýk ÞENLÝK