|
CEVÝZÝN YAPRAÐI DAL ARASINDA…
( Birinci Bölüm )
Iþýk ÞENLÝK
Babam bir aðaç delisidir. Aðaçlardan seçtiði dostlarý, arkadaþlarý vardýr. Dördüncü kardeþi olan bir ceviz aðacýyla olan iliþkilerini “Dördüncü Kardeþ” öyküsüyle anlatmýþtým.
Bir gün geldi ki, aðaçlara ben de çok deðiþik duygularla bakmaya baþladým. Ceviz aðaçlarý için de öyle oldu.
Yurdumuzun her tarafýnda ceviz aðacý vardýr. Suya kolay ulaþabildiði yerlerde daha kolay geliþir, kestane gibi hem boy, hem de kapladýðý alan olarak çok büyür. 25 metre boya ulaþanlar ve 100-150 metrekare gölge oluþturanlar vardýr. Gölgeleri oldukça koyudur, bitki yetiþtirmeye engeldir. Böyle gölgelerde uzun süre kalmak saðlýða uygun deðildir. Uzun ömürlüdür, 200 yaþýnda olan ceviz aðaçlarý vardýr. Ülkemizdeki geleneksel cevizin yirmi kadar çeþidi vardýr. Deðiþik ülkelerde de, ülke adýyla adlandýrýlan pek çok ceviz çeþidi vardýr. Jamaika, Peru, Arjantin, Japonya, Çin, cevizi gibi. Erkek ve diþi organlarý ayni aðaç üzerindedir. Yapraklarý koyu yeþil ve yerine göre 20 santi metre kadar olabilir. Meyvesinin kabuðu yeþildir. Biz tohumunu yiyecek olarak kullanýrýz. Üremesi de tohumu ile olur. Türkçe dilinde ceviz, goz, koz, covuz, yaðak, yaðnak gibi adlarý vardýr.
Ceviz hemen her ülkede, her bölgede yetiþebilen bir aðaçtýr. Çin, ABD, Ýran, Türkiye, Ukrayna anavatan sayýlabilir. Dünya üretimi, 2 000 000 tona yakýndýr. En büyük üretici ülkeler ; Çin, ABD, Ýran, Türkiye’dir. Yaklaþýk üretimleri 500 000, 350 000, 200 000, 150 000 ton kadardýr. En çok dýþsatým yapan ülkeler; ABD, Meksika, Fransa’dýr. Dördüncü üretici olan ülkemiz, dýþalým yapan ülkelerdendir.
Türkiye’de Karaman, Kastamonu, Hakkari, Bursa, Konya en fazla üretim yapan illerdir. Üretimleri birbirine yakýndýr.
Ceviz içi; doymamýþ yaðlar, protein , vitamin ve mineraller açýsýndan zengindir. Besin maddesi olarak çok deðerlidir. Saðlýk açýsýndan da kullaným alaný geniþtir. Kan dolaþýmýnýn düzenlenmesi, damarlarýn korunmasý, kalp damar hastalýklarýnýn önlenmesi, kolestrol düzenlenmesi, karaciðer beyin ve sinir fonksiyonlarýnýn düzenlenmesi açýsýndan yararlý olduðu týp çevrelerince belirtilmektedir.
Cevizin kerestesi de deðerlidir, çok kullanýlýr. Eski yýllardan
Bu yana kullanýlan mobilya ve aðaç eþyalarda en çok ceviz aðacý kullanýlmýþtýr. Rengi, iþleniþi, her yerde bulunmasý da tercih nedeni olmaktadýr. Kabuklarýnýn, yapraklarýnýn, halý ve el dokumalarýnda boya elde etmek için kullanýldýðý bilinir. Bu özellik, boya ve kozmetik üretimine hammadde olarak kullanýlmayý getirmiþtir.
Ceviz içi (Ceviz)’nin yiyecek olarak geniþ kullaným alaný vardýr. Börek-çörek, kurabiye, pasta, tatlý çok kez ceviz de kullanýlarak yapýlýr. Özel ceviz tatlýsý da vardýr. Tatlý dýþýnda
makarna gibi ceviz kulanýlan yemekler de vardýr.
Cevizin özellikle yiyecek olarak kullanýlmasý, üretiminin daha verimli, daha kolay ve ucuz olmasý açýsýndan bilimsel çalýþmalara da aðýrlýk verilmiþtir. Bilimsel çevrelerde tartýþma konusu olan,bitkilerin temel yapýlarýyla oynanarak yeni bitki çeþitleri geliþtirilmektedir. Çekirdeksiz karpuz, çok uzun süre bozulmayan elma gibi aðacý bodur, verimi yüksek, meyveleri çok büyük ceviz aðaçlarý geliþtirilmiþtir. Biyolojik yapýsý deðiþtirilen yiyeceklerin tüketilmesinde kuþkulu davranmak ve bilim insanlarýnýn önerilerine uymanýn yararlý olacaðýný belirtmek bilimsel bir öneridir.
Ceviz ve ceviz aðacýnýn halk bilimi (Folklor) açýsýndan da ünü vardýr. Türkülerde, manilerde, þiirlerde, çocuk ve genç oyunlarýnda sýk sýk ceviz konu edilir. Ýnternette “ceviz” maddesine merak ederek baktým. Ýþte bazý konu baþlýklarý :
* “Ceviz Oynamaya mý Geldin? ” Filmini izle…
* “Cevizin Yapraðý Dal Arasýnda… ” Türküsünü dinle…
* “Ceviz aðacý” ile ilgili þiirler...
* “Büyük þiirler , ceviz masalarda yazýlmadý…”
* “ Ceviz ile Sincabýn Hikayesi…”
* “Ceviz Adam” çocuk þarkýsý…
* “Ceviz Sandýktaki Anýlar” kitabý…
………
Ata sözlerinde, deyimlerde de “ceviz” sýk sýk geçer.Bunlara da bazý örnekler verebiliriz:
* Ne çetin cevizdi o!..
* Kýrdýðý cevizler kýrký açtý.
* Ýçsiz cevizi aðýrlýðý ele verir.( Sadi )
* Ay ýþýðýnda ceviz silkilmez.
* Bir dalda iki ceviz, aramýz derya deniz.
* Ana ile kýz, helva ile koz (ceviz )
……..
Yazýmýzýn baþlýðý bir halk türküsünden alýndý. Ceviz, baðlarýmýzýn tarlalarýmýzýn süsü, çocuklarýmýzýn çerezi, saðlýk kaynaðýmýz, ambarýmýzýn kesemizin bereketi olduðu gibi, sanatçýlarýmýzýn þairlerimizin de esin kaynaðýdýr. Minik birkaç parça ile cevizle dostluðumuzu sürdürelim:
Cevizin yapraðý dal arasýnda/ Seveler güzeli bað arasýnda
Üçbeþ güzel bir araya gelmi/Benim sevdiceðim yok arsýnda
……….
Ceviz oynamaya mý geldin odama/Niþanlýn da bu mu derler adama/Dayanamam senin kara sevdana
Büy kcevizin dibi/Ne gezersin el gibi/Sallan da gel yanýma/
Helalca malým gibi/Büyük ceviz yarýldý/Annen bana darýldý
Darýlýrsa darýlsýn/El kýzýdýr sarlsýn/Ceviz meyvasýn güzel/ Güz gelir döker gazel/ Beni sevmez demiþler/ Seni severim
Ezel
ardýndan bakakaldým/ kýrdýðýn cevizlerin/
yesem mideme zarar/ yemesem gönlüme (Baykal Kayaalp)
Cevizin asýl tadý gýdasý yaðýnda,üzümün ki suyundadýr. Hak erinin cismi ceviz ve üzümdür. (Mevlana)
Benim doðduðum köylerde/ Ceviz aðaçlarý yoktu,
Ben bu yüzden serinliðe hasretim/Okþa biraz!
( Cahit Külebi )
|
