1. Büyük Ýskender
"Bir zamanlar, çok sinirli, uzun saçlý, eþcinsel bir cüce vardý. Ýçtiði zamanlar, ki sýk sýk içerdi, kontrol edilemeyen þiddet kasýrgalarýna neden olurdu. Týpký bir deli ýsrarýyla peþinden gittiði kaderi, dünyayý yönetmekti."
Sunday Times'ýn geçen haftaki dergisinde yayýmlanan haber, bu cümlelerle baþlýyor. Meslektaþlarýnýn, "mesleðin en iyilerinden biri, belki de en iyisi" diye tanýmladýklarý emekli dedektif John Grieve, 23 yüzyýl sonra Büyük Ýskender'in ölümü üzerindeki sýr perdesini kaldýrdý. Peki nasýl?
British Museum'daki kilden bir tablet üzerine Ýskender'in ölümüyle ilgili "Havada bulutlar vardý ve kral öldü," þeklinde bir kayýt düþülmüþ. Tarih ise, M.Ö. 11 Haziran 323. Belli ki kralýn neden öldüðü bilinmiyordu. Ölmeden önce delicesine, 'çok sýký' Makedonya þarabý içtiði gözönüne alýnacak olursa, ölümünü içkiye baðlamak mümkün. Ancak þu sorunun cevabý yok: Neden ölümü tam 12 gün sürdü?
Bu gizemli ölümü günýþýðýna çýkaran dedektif John Grieve, edebiyattan ve sanattan hoþlanan kiþiliði, derbeder görünümü, iþ yapma tarzýyla bugünlerde Hallmark kanalýnda da izlenebilen polisiye dizinin kahramaný Müfettiþ Morse'a benzetilirmiþ hep. Kendisi, "Gazeteciler böyle istedi diye Jaguar kullanmam, ýlýk bira içmem ve operadan hoþlanmam gerekiyor. Oysa ben araba kullanmam, rock'n roll severim ve biraya dokunmam çünkü þeker hastasýyým," diyor. Daha önemli farklar da var: Grieve, anti - terörizm birimi baþkaný olarak IRA'nýn iki önemli operasyon ve bombalama ünitesini açýða çýkartan kiþi. Daha önceleri Londra'nýn East End'inde gangster çetelerini ve uyuþturucu kaçakçýlarýný sindirmiþliðiyle tanýnýyor. En son olarak da, bir film þirketinin önerisi üzerine Ýsa'nýn doðumundan 323 yýl önce gerçekleþen bir olayý soruþturmuþ iþte. Ýþini yaparken bildiði tek yöntemi kullanýyor Grieve: Ciddiyet. "Bu görev, soruþturmanýn felsefesini düþünmek için iyi bir fýrsattý," diyor.
Grieve, araþtýrma için patoloji, psikiyatri, mantýk, týp, arkeoloji, tarih, etik, botanik, toksikoloji gibi birçok bilimden yararlanmýþ. Notlarýna bakmak insaný epey þaþýrtýyor. Karalamalar yerine Grieve'in notlarý renkli, çizimler ve þemalardan oluþuyor. Onun "akýl haritalarý" bunlar.
Grieve'e göre, Büyük Ýskender kahraman ve dahi bir lider. Öldürürken de eðlenirken de cephenin en önünde yer aldý. Yunan, Mýsýr ve Pers imparatorluklarýnýn fetihleri askeri stratejilerin temel taþlarýný hazýrladý. Ancak mýzraðýn ucu kadar keskin lider bunu bacaklarýndan, göðsünden ve kafasýndan aldýðý aðýr yararlarla ödedi. Biyografisini yazan Robin Lane Fox, onu "Ýki ayak üstündeki en kuvvetli þey," olarak tanýmlýyor. Ýskender 20'li yaþlarýnda dünyanýn gelmiþ geçmiþ en güçlü adamýydý. Üstelik ufak tefek bir vücuda sahip olmasýna raðmen! Pers kralýnýn tahtýna oturduðunda, ayaklarý yere zor deðiyordu. Geniþ omuzluydu ve hem kadýnlarýn hem de erkeklerin çok çekici bulduðu keskin hatlý bir fiziði vardý. Grieve'in tanýmýyla "Kainat tarihinin en baþarýlý silahlý ordusunun ve belki de en zengin ve en yaðmacý global þirketinin lideriydi." Böyle insanlar kendilerini, ailelerini ve yakýn çevrelerini ihya ederler. Ve bol miktarda da düþman kazanýrlar.
Adým adým soruþturma
Ýskender'in ölümünden hemen sonra, cinayete kurban gittiði dedikodularý yayýldý. Ancak bu iddialar kanýtlanmadý. Lane Fox'a göre ölüm nedeni yüksek ateþ olmalý çünkü Ýskender'in zehirlenerek öldürülmüþ olmasý ihtimali hemen hemen hiç yok ve bu teori bir hayalperestin uydurmasý. Grieve ise amcasý ve babasý öldürülmüþ, karýsý ve oðlu da kendisinden sonra öldürülecek olan 32 yaþýndaki bir adamýn ani ölümünün soruþturulmasý gereken kuþkulu bir vaka olduðuna inanýyor.
Peki bildiklerimiz neler? Yýllarca aðýr savaþlar verdikten sonra
Ýskender'in Mezopotamya'da Babil'de öldüðünü biliyoruz. Býçaklanmadýðýný ya da bir saldýrýya uðramadýðýný da. Silah arkadaþlarýyla birlikte geçirdiði sýký bir alem gecesinden sonra yüksek bir ateþle yataða düþtüðünü, 12 gün sonra da öldüðünü. Peki neden ateþlendi?
Eski bir yara iltihap mý yapmýþtý? Öyle olsa, fark edilmemesi mümkün olmazdý. Sebep alkol müydü? Olamaz, çünkü Ýskender gerçekten sýký bir içiciydi. Doðal sebeplerle mi öldü? Henüz mücadele edilemeyen çok fazla hastalýk vardý o zamanlar. Sýtma ve tüberküloz gibi. Ýþte bu noktada devreye Richmond, Virginia'dan bulaþýcý hastalýk uzmaný Dr. John Marr giriyor. Ona göre, ölümcül bir hastalýk olan sýtma o tarihte, o bölgede çok yaygýn. Çok yüksek ateþle hastanýn hücreleri parazitler tarafýndan yok ediliyor; beyin, kalp, karaciðer ve akciðerin gücü zayýflýyor ve idrar siyahlaþýyor. Marr, "Ýdrarýn siyaha dönüþtüðüne dair bir kayýt yok," diyor.
Sýrada tifo var. Tifo çok yüksek ateþle aðrýlarýn olduðu bir hastalýk.
"Ancak tifolu hastalarýn vücudunda oluþan kýrmýzý lekelerden söz edilmiyor. Ayrýca anüsten gelen kandan da. Eðer bunlar olsaydý kayýtlarda olurdu."
Peki grip? Hayýr, "çünkü gripten ölseydi iki - üç gün ya da en geç bir hafta içinde ölürdü." Marr da Grieve gibi ipin ucunu býrakmamaya kararlý. Havayý, bitki örtüsünü, bölgeyi, hayvanlarý, gözden kaçan bir upucu olup olmadýðýný sýký sýkýya araþtýrýyor. Ve gerçekten de atlanmýþ bir ayrýntýya ulaþýyor. Kayýtlara göre Ýskender Babil'e yaklaþtýðýnda uðursuz bir kehanet gerçekleþiyor. Ýskender havada birbirini gagalayan kuzgunlar görüyor ve bu kuzgunlar düþüp ayaklarýnýn dibinde ölüveriyorlar. Modern bilime göre kehanet hurafeden baþka bir þey deðil elbette. Fakat hurafeleri
kabul etmemek olayýn kendisini reddetmek anlamýna da gelmiyor. Çünkü varsayýlan kuþlar gerçekten yere düþtüler. Neden o zaman?
Orta Doðu kaynaklý, Batý Nil Virüsü adýný taþýyan bir virüs var. Günümüzde bile kuþlarý, yalnýzca kuþlarý deðil, bir çok hayvan türünü hatta insanlarý da öldüren bir virüs bu. Ýskender'in ölümünün müsebbibi olabilir mi? Dr. Marr belirtileri þöyle açýklýyor: "Yüksek ateþ, beyinde iltihaplanma yapýyor. Bu da duyu sisteminde deðiþiklik yaratýyor. Hasta konuþamaz, duyamaz. Komaya girer. Sonra da ya iyileþir, ya da ölür." Ancak özellikle genç birinin bu virüs nedeniyle ölme olasýlýðý yok gibi.
Kalbi çok kýrýktý
Ýstatistiksel olarak cinayet daha güçlü bir olasýlýk. Çünkü Ýskender döneminde intikam, kýskançlýk ve cinayet had safhada. Ýskender'in kendisi de istatistiklere veri saðlamakta oldukça cömertti. (Sevgilisi olan savaþçý Hefaistion'un hayatýný kurtaramadýðý için doktorunu çarmýha gerdirdiði söyleniyor.) Onun ölümünü kimin isteyebileceðini bulmak için öyle uzaklara gitmeye falan da gerek yok. Pers Ýmparatorluðu'nu fethettikten sonra iyice geniþleyen ordusuyla durup dinlenmeden savaþma niyetinde olan Ýskender'in ordusunda artýk dinlenip, ganimetlerinin keyfini çýkarmak isteyen çok sayýda subay vardý. Ancak bu iddialar da kanýtlanmadý.
O zaman yeni sorumuz þu: O dönemde Ýskender'de görülen semptomlara neden olabilecek bir madde var mýydý? Yeni Zelanda'daki Ulusal Zehir Merkezi'nden Toksikolog Dr. Leo Schep, dedektif John Grieve'in yardým aldýðý kiþilerden biri. Bu merkezde mevcut tüm zehirlerin belirtileri biliniyor. O döneme ve yöreye özgü zehirleri taramak biraz zaman alýyor. John Grieve ve doktor Schep, Birmingham Botanik Bahçesi'nde buluþtuklarýnda, Schep yanýnda 1.5 metrelik bir bitkiyle geliyor. Veratrum album adlý bir bitki bu. Çöpleme otu adýyla da biliniyor. Orta ve Güney Avrupa'da doðal olarak çayýrlarda yetiþiyor. Antik Makedonya'da da varmýþ. Göründüðü gibi masum da deðil üstelik. Kökündeki toksinlerden elde edilen toz alýnýrsa ateþ yükseltiyor ve ölüme kadar götürebiliyor. Schep, zehirin çok çabuk hareket ettiðini, tansiyonu düþürdüðünü belirtiyor.
Vücutta aðrýlara sebep olurken terleme de yapýyor. Kurban baygýnlaþýp, zayýf düþüyor. Bütün belirtiler Ýskender'e uyuyor. Ancak hala kanýt yetersizliði var. Dedektif Grieve çöpleme otunun þarap içinde içirilip içirilmeyeceðini merak ediyor. Akýl haritalarýndan birinde, bu otun renkli çizimi var. Birmingham Üniversitesi Týp Tarihi Bölümü'nden Dr. Robert Arnott, MÖ 110 yýllarýnda çöplemenin yaygýn bir þekilde müshil olarak kullanýldýðýný belirtiyor. Botanikçi, bilim adamý ve düþünür Aristotales'in
Ýskender'in 'özel hocasý' olduðu düþünülürse, Ýskender'in bu otu biliyor ve kullanýyor olmasý çok mümkün. Ancak birini öldürmek için gereken doz çok fazla. Acýmtrak tadýnýn kuvvetli kýrmýzý þarabýn içine kolaylýkla gizlenebileceði, teorilerden biri.
Ancak Güney Carolina'daki Clemson Üniversitesi'nden Ýskender ile ilgili uzman Prof. Dr. Elizabeth Carney'in bu konuda tereddütü var. Çünkü o dönemin kültürüne göre erkekler halkýn içinde kýlýç ya da býçakla öldürülür, katiller kahraman addedilirdi. Politik bir cinayet de söz konusu deðil, çünkü ortaya çýkacak karmaþa kimsenin iþine gelecek gibi deðil.
Grieve, Ýskender'in o sýralardaki psikolojik durumunu da göz önünde bulundurmaktan yana. Çünkü sekiz ay önce Ýskender'in yakýn dostu ve sevgilisi Hefaistion ölmüþtür. Bu olay onu derin bir acýnýn içine sürükler. Ýskender'i çok seven ve Ýskender'in çok sevdiði Hefaistion'un ölümünden sonra, bu "dünyanýn en güçlü adamý" daha fazla içer, kendine daha az dikkat eder, daha fazla risk göze alýr, insanlarý kendinden uzaklaþtýrýr. Harvard Týp Fakültesi'nden Adli Týp Psikiyatristi Dr Harold Bursztajn, bu dönemin Ýskender'in en zayýf düþtüðü dönem olduðuna inanýyor. Babasýnýn ölümüne de tanýk olmuþ ve engelleyemememin utancýný hep içinde taþýmýþ olan Ýskender'e kalan tek þey, sevgilisinin de ölümünden sonra, içmek, yine içmek ve bir baþka ülkeyi daha fethetmektir. Düþmanlarý için deðerlendirilecek bir fýrsat olabilir bu. Çöküntü içindeki Ýskender þuursuzca içtiði için hastalýklara, kazayla fazla doz ilaç almaya ve tabii düþmanlarýna karþý önlem almamaya her zamankinden daha açýktýr.
Grieve, bunun ilginç bir fikir olduðunu düþünüyor. "Ýskender'i öldüren kýrýk kalbiydi yani. Çok üzgündü ve tüm olumsuz etkilere açýktý."
Ýlginç bir düþünce ama Grieve hala somut bir yanýt aramaktadýr. Ýskender'i kim ve ne öldürmüþtür? Sonunda, tüm bu görüþmeler, akýl haritalarý, adým adým yürütülen mantýk, Grieve'e son kararý verdirir. Ýskender'de gözlenen semptomlar, 12 günlük ölüm süreci, ilaç dolabýnda bulunan çöpleme otu, iyileþtirici ve zehirleyici doz arasýndaki býçak sýrtý ayýrým, hepsi, ama hepsi, zehirlenmeye iþaret etmektedir. Cinayet falan yoktur.
Zayýf düþmüþ Ýskender bir sonraki savaþý için kendini güçlendirmeye çalýþmaktaydý. Acelesi olan genç bir adamdý. Sabýrsýzlýðý ve biraz daha fazla dozla daha çabuk iyileþeceðini düþünmesi sonucunda gerekenden fazla dozda ilaç almýþtý.
Baðlantý
2. Zachary Taylor
Taylor Amerikan'ýn 12.baþkaný.Belkide en az tanýnaný.En ilginç özelliði ise meþhur Black Power Ranger dizisinin baþrol oyuncusuyla ayný ismi taþýmasý.Amerika Birleþik Devletleri 12.Baþkaný 4 temmuz kutlamalarýnda bol miktarda buzlu süt ve kiraz yedi.Fakat midesi bu yiyecekleri kabul etmedi ve beþ gün sonra öldü.Ölüm nedeni resmi olarak Gastroenterolojik problemler olarak açýklandý.
Baðlantý
3. Mozart
Klasik Batý müziðinin dahi bestecisi Wolfgang Amadeus Mozart’ýn 35 yaþýndaki genç ölümü yüzyýllardýr herkesin kafasýný meþgul ediyordu. Ateþli romatizmadan zatürreeye kadar çeþitli varsayýmlarýn arasýnda çaðdaþý besteci ve en büyük rakibi Antonio Salieri’nin Mozart’ý zehirlediði de öne sürülüyordu.
En verimli çaðýnda hayata gözlerini yuman bestecinin neden öldüðüne iliþkin son varsayým ise ABD’nin Seattle kentinden geldi. Dr Jan V Hirschmann, Mozart’ýn kurtlanmýþ domuz etini iyi piþirmeden yediði için öldüðünü öne sürüyor. Doktor, bestecinin ölmeden 44 gün önce karýsýna yazdýðý bir mektuptan yola çýkýyor. “Ne kokular geliyor burnuma biliyor musun? Domuz pirzolasý... Ne güzel bir lezettir o!... Senin saðlýðýna yiyeceðim” diye yazýyor mektupta. Bir buçuk ay sonra eldeki verilere göre, Mozart yüksek ateþ, ishal, kas aðrýsý, bulantý kusma þikayetleriyle yataða düþmüþ ve kýsa bir süre sonra da ölmüþtü.
Trichinosis (Triþinoz) hastalýðýnýn belirtileri, mikrop vücuda girdikten haftalar sonra ortaya çýkabiliyor. Nitekim, Mozart’ta da belirtiler 50 gün sonra görülmüþ. Triþinoz hastalýðý insana az piþmiþ ve küçük yuvarlak solucan larvalarýnýn bulunduðu domuz etinin yenmesiyle geçen bir hastalýk. Önce lenflere yerleþen larvalar, sonra kana karýþýyor. Belirtileri ishal, bulantý, kusma, ateþ sonraki dönemde kaslarda sertleþme, aðrý, ödem olarak görülen hastalýk, tedavi edilmezse ölüme yol açabiliyor.
Enfeksiyon hastalýklarý uzmaný olan Dr Jan V Hirschmann, Triþinoz hastalýðýnýn o devirde çok yaygýn olduðunu ve tarihi belgelerde Mozart’ýn son günlerini anlatan yazýlara bakarak, bu belirtilerin aynýnýn bestecide görüldüðünü belirtiyor. Sayýlan belirtilerinin görülmesinden 15 gün sonra Mozart hayata gözlerini yummuþtu. Hastalýk, 1800’lü yýllara kadar saptanamamýþ, insanlarýn baþka bir hastalýktan öldüðü sanýlmýþtý.
Dr. Hirschmann’ýn Mozart üzerine 8 sayfayý bulan ayrýntýlý açýklamasý, tarihi belgelerle birlikte “Archives of Internal Medicine” dergisinde yayýnlandý.
Baðlantý
4. Adolf Fredrick
Adolf Frederick Ýsveç Kralý 1751-1771 Ýsveç Kralý Adolf Frederick, yemeklere düþkünlüðü ile meþhurdu. Frederick, 1771 yýlýnda, 61 yaþýndayken bir öðünde yediði, ýstakoz, lahana turþusu, havyar, lahana çorbasý, ringa balýðý, þampanya ve tam 14 porsiyon favori tatlýsý olan semla ile sindirim problemleri sebebiyle ölmüþtü.
Baðlantý
5. Henry I
Henry I (1068-1135). Ýngiltere Kralý I. William'ýn en küçük oðlu olan I. Henry, kardeþi II. William'ýn ölümü üzerine,(Onun öldürdüðü söylenir) I. Haçlý Seferi'ne çýkmýþ olan öbür kardeþi Normandi-ya Dükü Robert'in yokluðundan yararlana rak 1100'de tahta çýktý. Katolik Kilisesi'yle iliþkilerini güçlendirdi. Anglosaksonlar'ýn desteðini kazanmak için Ýskoçya kralýnýn kýzýyla evlenerek yerini saðlamlaþtýrdý.
1101'de I. Haçlý Seferi'nden dönen tahtýn asýl vârisi Robert 1106'da Henry'ye yenilerek yaþamýnýn geri kalan bölümünü hapishanede geçirdi. Henry Ýngiltere ile Normandiya'yý tek bir krallýk altýnda birleþtirdi. Oðlunun 1120'de bir deniz kazasýnda ölmesi üzerine krallýðýný kýzý Matilda'ya býraktý.Çok fazla balýk yemesi nedeni ile öldü.
Baðlantý
6. William Makepeace Thackeray
1811 yýlýnda Kalküta'da doðdu. Ailesi tarafýndan erken yaþlarda okul için Ýngiltere'ye gönderildi. Orada pek çok okul deðiþtirir. Charterhouse School'u bitirir. Daha sonra Paris'i ziyaretinde Goethe ile tanýþýr. Yaþamý boyunca kitaplara çok deðer veren yazar 52 yaþýnda hayatýný kaybeder.
En ünlü romaný Vanity Fair , kahramaný Becky Sharp'ýn, sýnýf atlamak için neleri göze aldýðýný anlatýr. Romanlarýnda kahramanlarýnýn ihtiraslarý yüzünden içine düþtükleri gülünç ya da utandýrýcý durumlarý anlatýr. Diðer romanlarý arasýnda Barry Lyndon, Pendennis' in
Serüvenleri: Talihli, Talihsizlikleri, Dostlarý ve En büyük düþmaný sayýlabilir.
Thackeray meþhur bir oburdu.Düzenli yediði baharatlý biberli yemekler sindirim sistemini mahvetti.Bir sabah ölü bulundu.Resmi olarak ölüm sebebi felç olarak kayýtlara geçti.
|
