|
Furuike ya
Kawazu tobikomu
Mizu no oto
Su birikintisine
Kurbaða atlar
Suyun sesi
(Þair: Matsuo Basho)
BÝR JAPON ÞÝÝR TÜRÜ... HAIKU
HAIKU oldukça kýsa bir þiir türü olup 5,7,5 hece ölçüsünde 3 satýrdan oluþur. Bu kýsa þiirin essasý 17'li hece düzenidir. Haiku'da þair yoðun bir biçimde sadece 3 satýr ve 17 hecede, kigo veya kidai denilen þifre kelimeleri kullanýlarak bir mevsim anýný canlandýrýp, tabiat, doða, ve insan duygularý sembolize eder. Türkçemize çevrildiðinde belkide bir çok haikunun, bizim için derin anlamlarýný hissetmek mümkün olmayacaktýr, ancak Japon dili içinde her haikunun derin anlamlar ifade ettiði ve hisleri kabarttýðý mutlaktýr.
Buda haikunu daha çok Japon edebiyatý içinde anlaþýlmasýný gerektirir. Haiku 16. yüzyýlda ortaya çýkmýþtýr. Orjinal tarzýnýn korumuþ ve modern Japonya'da da hala popülaritesini koruyan bir þiir türü olmuþtur.
Haikuda belli bir kafiye yoktur, ancak þiirsel ritim hece ölçüsüyle ve içerdiði geniþ anlamlar ile saðlanýr. Bu yüzden bu kadar kýsa hece ile hisleri yoðunlaþtýracak kelimeleri anlam ve görsel ifadeler ile birleþtirmek usta þairlere mahsus olmaktadýr.
Her devrin usta bir haiku kalemi vardýr ancak þimdiye kadar haikunun gelmiþ geçmiþ en usta kalemi Basho (Baþo) kabul edilmektedir. Yukarýdaki haiku Basho'nun, hatta Japonyanýn en ünlü Haikusudur.
Bu yazý dizimizde gerek Haiku'dan gerekse Japon edebiyatýnýn diðer eserlerine yer vererek hem usta kalemleri tanýtacaðýz hemde eserlerini açýklamaya çalýþacaðýz.
Þair: Matsuo Basho
(1644-1694) eþsiz seyahat günlükleri yazarak Japonyanýn birçok yerini gezdi. Basho'dan önceki haiku alýþýlmadýk þeyleri hafif bir yürek edasý ile aktarmaya yönelikti. Basho ise kendi haklarýnda tam olan minyatür þiirler geliþtirerek yeni bir sanatý edebiyat zirvelerine kazandýrdý.
Usta Basho'dan diðer bazý örnekler..
Natsukusa ya
Tsuwamonodomo ga
yuumeno ato
Yazýn otlarý
Savaþçýlar
Hayal gibi
(Yazarýn bu þiirde özellikle esinlenmesi, eski savaþ alanlarýnda þimdi sadece yaz otlarýnýn olmasý ve orda geçmiþ zamanda savaþmýþ savaþçýlarýn sadece bir hayal gibi kalmasýdýr.)
Þizukasa ya
iwani þimi iru
semi no koe
Sessizlik
Kayalarýn arasýna yayýlýyor
Aðustos böceðinin sesi
Meigetsu ya
Ittemo ittemo
Yosono sora
Dolunay
Ne kadar gitsemde
Ötede kaldý gök
|
