EÐÝTÝM:

                                                          Beyni ve yüreði Atatürk Devrmleri ile

                                                 Aydýnlanmýþ köylü çocuklarý,geleceðimizin

                                                 büyük güvenidirler.

                                                                                               H.Ali YÜCEL

                KÖY ENSTÝTÜLERÝ KUÞAÐI

Ülkemizde 1936’dan, 1990’lý yýllara kadar hýzlý  bir  Köy Enstitüleri fýrtýnasý esmiþtir.  Köy enstitüleri öylesin bir  hýzla   eðitim dünyamýza girmiþtir ki, bu hýz ancak fýrtýna  ile anlatýlabilir. Köy enstitülerine dokuz yýllýk bir yaþam süresi çok fazla görülmüþtür. Çocukluktan delikanlýlýk çaðýna geçemeden, aðalarý, dinden çýkar saðlayanlarý, çýkarcý   devlet beslemelerini, yönetim aðalarýný bir korku sarmýþ, bin bir karalama  ile   o  güzelim  özgün  kurumlarýmýzý  yok  etmeyi baþarabilmiþlerdir.

1935’te milli eðitimi de kapsayan kültür bakanlýðýna atanan Saffet Arýkan, Ýsmail Hakký Tonguç’u ilköðretim genel müdürü olarak atadý. O yýllarda nüfusun yüzde yemiþ beþi köylerde yaþýyordu. 40 000 köyün 32 000’inin nüfusu 400’ün altýnda ve okul çaðýndaki çocuk sayýsý da kýrkýn altýndaydý.  16 000 köyde ise okul çaðýndaki çocuk sayýsý on beþin altýndaydý. Bu köylere öðretmen bulmak olanaksýzdý. Tonguç’un bu raporu Arýkan tarafýndan Atatürk’e de sunuldu. Atatürk, askerliðini çavuþ olarak yapanlarýn kurslardan geçirilerek bu köylere öðretmen olarak atanmasý konusunu incelemelerini önerdi. Öneri ilginçti ama eðitimciler olumlu bakmýyordu. Tongunç’un da bazý kuþkularý vardý ama incelenmesini istiyordu. Birkaç eðitimci arkadaþýyla bir inceleme gezisine çýktýlar. Köylerde denemeler yaptýlar. Hatta

Okuma yazma bilen bazý gençlerin çocuklarý toplayýp öðretmenlik yaptýklarýný gördüler. Önerinin gerçekleþebileceði kanýsýna vardýlar. Ýlk kurs 1936- 1937 öðretim yýlýnda  Eskiþehir Çifteler’in Mahmudiye Köyü Ýlkokulunda açýldý. Dokuz  ay  sonra kursu bitirenler köylerde görevlendirildi.Çok titiz biçimde izlendiler. Öðretmenleri gezici baþöðretmen, müdürleri müfettiþ yapýldý. Sonuç çok þaþýrtýcý biçimde olumluydu. Ertesi yýl iki kurs aha açýldý.Kursu bitirenlere gene Atatürk’ün önerisiyle EÐÝTMEN adý verildi. Eðitmenler üç yýllýk eðitim yaptýrýyordu ve üç yýlda bir öðrenci alýyordu. Bu okullara da eðitmenli köy okulu adý verildi. Beþ yýllýk okullar için de, beþ tane köy öðretmen okulu açýldý.

Eðitmenlerin baþarýlarý, eðitimcileri ve yöneticileri þaþýrttý, mutlu da etti. Hýzla çoðaltýldýlar. Baþarýnýn temelinde, özveri ve görev aþký vardý. Eðitmenler hiçbir olanaðý olmayan yerlerde okul da yaptýlar, araç gereç de ürettiler, öðretimden çok öte birer köy önderi oldular. Bu atýlýmdan yararlanýlmalýydý. Tonguç çok yoðun incelemeler baþlattý. Köy köy dolaþtý. Köy öðretmen okullarý baþarýlý olamadý. Eðitmen deneyi deðerlendirilerek, beþ yýllýk eðitim verecek öðretmen yetiþtirme çalýþmalarý baþlatýldý. Bu arada Atatürk’ü yitirdik. Çok üzülen Saffet Arýkan bakanlýktan ayrýldý.1938 yýlý sonunda Hasan Ali Yücel bakan oldu. Çalýþmalar hýzla sürdü. 17 Nisan 1940 tarihli Köy Enstitüleri Yasasý ile bir devrim baþlatýldý. KÖY ENSTÝTÜLERÝ açýldý. Buralarda köy çocuklarý öðretmen olarak yetiþtirildi. Eðitmenler örnek alýndý. Amaç yalnýzca çocuklarýn eðitilmesi deðil, köylerin       kalkýndýrýlmasýydý. Çok büyük baþarýlara ulaþýldý. En büyük etken gene özveri ve görev aþkýydý. Köy Enstitülerinin mimarý Ýsmail Hakký Tonguç’tur. Köy enstitüsü mezunlarý onu,çok yakýþan TONGUÇ BABA adýyla ödüllendirmiþlerdir. Böylesi bir devrimin gerçekleþmesi kuþkusuz Hasan Ali Yücel  gibi bir bakan gerektirirdi. Hasan Ali Yücel ,Tonguç ve seçtikleri çalýþma arkadaþlarý ulusumuzun çok büyük þansý olmuþtur.

Köy enstitüleri dengeli bir daðýlýmla hýzla çoðaldý ve Hasan Ali Yücel döneminde yirmiye ulaþtý. Eðitmen kurslarý da enstitüler bünyesinde devam etti. Bu arada köy enstitülerine öðretmen yetiþtirmek üzere 1942’de Hasanoðlan Yüksek Köy Enstitüsü açýldý 5 Aðustos 1946 tarihinde Hasan Ali Yücel bakanlýktan ayrýldý. Reþat Þemsettin Sirer milli eðitim bakaný oldu. Bu tarihlerde siyasal yaþamda da büyük deðiþiklikler oldu. Çok partili dönem baþladý. Amerika’nýn etkisi her alanda etkili oldu. Rüzgarlar ters esmeye, enstitüler karalanmaya baþlandý. 1947’de Yüksek Köy Enstitüsü acýmasýzca kapatýldý.  Eðitmenler gerekli gereksiz görevden alýnmaya baþlandý.1947 sonlarýnda R.Þemsettin Sirer bakanlýktan ayrýldý. Yerine gelen

Tahsin Banguoðlu eðitmen kurslarýný kapattý. Hem de hiçbir sosyal hak vermeden eðitmenleri açlýða terkettiler. Eðitmenler çiftçilik, iþçilik, bekçilik gibi iþler yaparak onurla yaþadýlar. 19 000’e yakýn öðretmen, 2 000 kadar saðlýk memuru, 9 000’e  yakýn eðitmen onurla görevlerini yaptýlar. Çok ilginçtir, eðitmenlerin kýyým tarihi olarak 17 Nisan tarihi seçilmiþti. Aslan yavrusunu yemiþ, CHP tarihine de kara bir leke çýkmamacasýna kazýnmýþtý. Eðitmen kurslarýný, köy enstitülerini ulusumuza armaðan eden Arýkanlar, Yüceller, Tonguçlar, gönüllerimizde bayrak bayrak yaþýyor. Acaba kýyýmcýlar  nerededir, onlarý  kimler  anýmsamaktadýr?

Þu anda 2010 yýlýndayýz. Ekmeðimiz ekmek, suyumuz su olmadýðý gibi, Köylerimiz de köy deðil artýk. Köy enstitülerini yeniden  yaþatmak  artýk olanaksýz. Ancak  eðitim  tarihimizde

onurla yerlerini alan bu güzel kurumlarý unutamayýz. Ýlkelerini günümüze uyarlayabiliriz. Örneðin öðretmen olmayan   öðretmenlerimize; eðitmen kurslarýna, gezici baþöðretmenlere, benzeyen iþ baþýnda yetiþtirme programlarý uygulayabiliriz.

Ben eðitmen ve köy enstitülü öðretmelerde beþ yýl okuyan emekli bir öðretmenim. O yýllarýn altýn anýlarý beynimi ýþýtýyor, süslüyor. Bana bu anýlarý armaðan edenleri unutamýyorum, unutamam. Tümünü özlemle saygýyla selamlýyorum!..

                                                        Feridun BAYRAM