|
Tanrý parçacýðý bulundu mu?
Bilim dünyasýnýn gözü ve kulaðý bugün Cenevre'deki Cern laboratuvarýnda yapýlacak açýklamaya odaklanacak.
Daily Telegraph'a göre, Cern'de Büyük Hadron Çarpýþtýrýcý adlý dev cihazda yapýlan deneyler sonunda, fiziðin en derin sýrlarýndan birinin aydýnlatýlmasý yönünde önemli bir mesafe katedildiði duyurulacak.
Sözü edilen sýr, Tanrý parçacýðý olarak da adlandýrýlan Higgs bozonu.
Herkes onun peþinde: Tanrý Parçacýðý!
Adýný, soruyu 50 yýl önce gündeme getiren Ýngiliz fizikçi Dr. Peter Higgs'ten alan atom bileþeni moden fizikte maddenin oluþumunu anlamada kilit öneme sahip.
Bugün yapýlacak açýklamada araþtýrmacýlarýn parçacýðýn bulunduðuna iliþkin kesin kanýtlara eriþildiðini iddia edecekleri düþünülmüyor.
Beklenti, elde edilen verilerin Higgs bozonu ya da Tanrý parçacýðýnýn varolduðuna iþaret ettiðinin ilan edilmesi.
"BOZONA ÝLK KEZ GÖZ ATABÝLÝRÝZ"
CERN laboratuvarýnýn eski teorik fizik baþkaný Prof. John Ellis, araþtýrmacýlar elde ettikleri en son verileri kamuya duyurduklarý zaman, Tanrý parçacýðý olarak bilinen Higgs bozonuna ''ilk kez göz atabileceðimizi'' söylüyor.
BBC'ye özel bir mülakat veren Prof. Ellis'in beklentisi doðruysa, modern fizikte bir dönüm noktasýna varýlmýþ olacak.
Araþtýrmacýlar, Ýsviçre-Fransa sýnýrýnda yerin altýnda kurulu CERN laboratuvarýnda Büyük Hadron Çarpýþtýrýcýsý adlý makineyi kullanarak bilimin sýnýrlarýný zorlayan deneyler yapýyor.
Herþey bu parçacýk için!
Modern fizikte varlýðýna inanýlan ancak kanýtlanamamýþ olan Higgs bozonu, ilk defa Edinburg Üniversitesi'nden Peter Higgs tarafýndan 1960'lý yýllarda ortaya atýldýðý için bu fizikçinin adýyla anýlýyor.
Higgs bozonu, günümüz fiziðinde elektronlarý, fotonlarý ve kuramsal zerrecikleri (kuarklarý) anlamamýzda kilit öneme sahip.
Higgs bozonu diye adlandýrdýðýmýz atom altý unsur, parçacýklarýn neden kütleye sahip olduðunu anlamamýza yardýmcý oluyor.
BBC bilim muhabirinin ifadesiyle, modern fiziðin önünde duran en büyük ve önemli bilmece, Higgs bozonu.
Milyonlar harcanan Büyük Hadron Çarpýþtýrýcýsý'nýn baþlýca kurulma nedeni, Higgs bozonunu ortaya çýkarmaktý.
Prof. Ellis, Higgs bozonuna iliþkin ilk iþaretlerin alýndýðýný düþünüyor.
Sanal alem ise keþfe dair türlü türlü söylentiyle dolu.
Muhabirler, CERN'de çalýþan araþtýrmacýlarda olaðandýþý bir heyecan gözlemlediklerini bildiriyorlar.
Fakat son verilerin neye iþaret ettiðinden emin olmak için, bilimadamlarýnýn basýn toplantýsýna kadar sabretmek gerekecek.
EÐER PARÇACIK BULUNDUYSA BU NE DEMEK?
Hürriyet Gazetesi yazarý Ýsmet Berkan da bu ilginç konuyu anlatan bir yazý kaleme aldý;
10 milyar dolarlýk ‘büyük hadron çarpýþtýrýcý’sýnda yapýlan devasa deneyin en merak edilen bölümünün sonuçlarýyla ilgili ilk bilgiler bu komiteye verilecek. Bugün öðleden sonra, ‘Tanrý Parçacýðý’ adý verilen Higgs bozonunu arayan iki deneyin en tepe yürütücüleri bir seminerde basýnýn karþýsýna çýkacaklar ve ne bulduklarýný veya bulamadýklarýný anlatacaklar.
Açýkçasý, fizik dünyasý nefesini tutmuþ salý gününü bekliyor. Beklerken de sýzan söylentilerden, o söylentilerdeki bilgi kýrýntýlarýndan hareketle spekülasyonlar yapýlýyor, büyük veya küçük iddialar ortaya atýlýyor. Son birkaç günde salý günü açýklanmasý beklenen þeyle ilgili okuduðum internet blogu ve haber sayýsý herhalde 100’ü aþtý. Daha önce böyle bir büyük heyecan dalgasý yaþandýðýný hatýrlamýyorum.
Obama’nýn Bilim ve Teknoloji Danýþmaný Stephen Brobst:“Sensörlü cihazlarla hepimiz izleneceðiz”
Ýki hafta önce de bu köþede yazdým, bilimciler CERN deneylerinde ‘Tanrý Parçacýðý’ný aradýklarý alaný daralttýlar. Bu daralma zaten gerekliydi. Þimdi, parçacýðýn tam da tahmin edilen yerde, 125 GeV enerji seviyesinde görüldüðü yazýlýp çiziliyor.
Bu, eðer doðruysa, ayný anda hem iyi haber hem de kötü haber demek. Çünkü, ‘Standart Model’ adý verilen büyük teori, aslýnda Higgs bozonunu tahmin etmiyor, onun varlýðýný nerdeyse þart koþuyor.
Buna göre, ‘büyük patlama’dan hemen sonra (saniyenin 2 trilyonda biri kadar sonra) ‘Higgs Field’ denen bir enerji alanýnýn oluþmasý ve temel parçacýklara kütle kazandýrmasý, yani etrafýmýzda gördüðümüz bütün evren meydana getiren kütlelerin (atomun kendisi baþta olmak üzere) ortaya çýkmasý gerekiyor. Yoksa, parçacýklar ýþýk hýzýnda ordan oraya savrulacak, birbiriyle çarpýþa çarpýþa varolup gideceklerdi ama bugün gözlediðimiz evren ve bizler olamayacaktýk, çünkü atom bir araya gelmeyecekti.
Ancak, ‘Tanrý Parçacýðý’nýn veya ‘Higgs Field’ýn 125 GeV gibi bir seviyede oluþmasý, umulandan küçük olmasý demek. Eðer dedikodular doðruysa, ‘Tanrý Parçacýðý’ adý verilen Higgs Field, sadece iki bakýr atomu büyüklüðünde. Öyle olunca da, ortaya çýkan kütlenin küçük bir miktarý (kabaca sekizde biri) Higgs’den geliyor deniyor. Yani, ben kabaca 100 kiloyum, beni oluþturan kütlenin 12.5 kilosu Higgs’den geliyor, geri kalaný ise enerji.
CERN'deki Büyük Patlama gerçeði!
Bu rakamlarýn anlamý, evrenimizin sanýlandan daha fazla istikrarsýz olduðu ve dolayýsýyla da daha kýsa ömürlü olduðu. Evrendeki bütün atomlar tam da bu sebeple sürekli parçacýk ve enerji kaybediyor, Ýngilizcesiyle ‘decay’ halinde.
Tabii hemen karalar baðlamanýn, ‘Eyvah kýyamet günü yaklaþýyor’ demenin pek anlamý yok ama salý günü bu yazýda sözü edilen þeylerin bulunduðu bir kesinlik içinde açýklanabilirse, o zaman belki evrenin kalan süresini hesaplamak da mümkün olacak.
Evrenin bir baþlangýcý olduðunu, bunun ‘büyük patlama’ aný olduðunu biliyorduk, acaba þimdi de ‘Tanrý Parçacýðý’ aracýlýðýyla bir de sonu olduðunu mu öðreneceðiz? Nefeslerimizi tuttuk, salý gününü bekliyoruz.
CERN’de aslýnda ne patladý?
Nedir bu ‘Tanrý Parçacýðý’?
Fizikçilerin ‘Standart Model’ adýný verdikleri matematiksel model, atomun meydana geliþini yani kütlenin oluþumunu açýklamaya çalýþan, bunu yaparken de hem Einstein’ýn özel görelilik teorisinden hem de kuvantum mekaniðinden yararlanan bir model. Ve bu model, etrafýmýzdaki pek çok þeyi baþarýyla açýklýyor da.
Modelin öngördüðü, hatta býrakýn öngörmeyi varlýðýný gerekli kýldýðý þeyi 1964 yýlýnda Peter Higgs adlý fizikçi bu teorinin içine yerleþtirdi. O yüzden zaten adý ‘Higgs bozonu’ veya Peter Higgs’in hiç hoþlanmadýðý isimlendirmesiyle ‘Tanrý Parçacýðý.’
Standart model, ýþýk, elektrik, manyetizm ve bazý radyasyon çeþitlerinin aslýnda ayný gücün farklý görnümleri olduðununu söylüyor. Yani ‘elektrozayýf güç’ün. Yine model, doðanýn dört temel gücünden söz ediyor: Elektro güç, zayýf güç, kuvvetli güç ve çekimgücü. Ýþte, ýþýk, elektrik, manyetizm ve bazý radyasyon çeþitlerinin ayný gücün deðiþik yansýmalarý olduðunun söylenmesi, aslýnda bu dört temel güçten ikisinin birleþmesi anlamýna geliyor: Elektrozayýf güç.
CERN'de ilk çarpýþmalar gerçekleþti
Fakat bu birleþmenin olabilmesi bir koþula baðlý: ‘Büyük patlama’nýn hemen sonrasýnda atomaltý parçacýklarýn herhangi bir kütleye sahip olmamasýna. Ýþte tam bu noktada Higgs bozonu veya ‘Tanrý Parçacýðý’ devreye giriyor. Higgs’in kendisi o sýrada görece büyük bir kütleye sahip ve ‘Büyük Patlama’ sonrasý diðer parçacýklar bu ‘Higgs Field’dan geçerek kendilerine kütle kazanýyorlar.
Zaten ‘Tanrý Parçacýðý’ adý tam bu sebeple konmuþ: Atomaltý parçacýklara ve dolayýsýyla atoma kütle kazandýran parçacýk. Teori, Higgs bozonunun son derece istikrarsýz olduðunu öngörüyor. Yani ortaya çýkar çýkmaz bozunuyor, yok oluyor. Ýþte bu sebeple bulunmasý da zor; CERN’deki deneylerde Higgs’in kendisi gözlenemiyor, ama o yok olduktan sonra ortaya býraktýðý izlerden hareketle Higgs’in varlýðý veya yokluðu kanýtlanmaya çalýþýlýyor. Higgs’in varlýðýnýn veya yokluðunun kanýtlanmasý aslýnda ortaya yepyeni bir fizik çýkaracak. Süpersimetri veya sicim teorisi gibi teoriler bu buluþtan etkilenecek.
|
